Lekovita svojstva vrnjačkih voda poznata su već vekovima, a o njima su pisali poznati domaći i strani naučnici u 19.veku, izmedju ostalih i čuveni prirodnjak i profesor Velike škole u Beogradu, dr Josif Pančić.

Specijalna bolnica u Vrnjačkoj Banji za lečenje i rehabilitaciju organa za varenje i šećerne bolesti predstavlja jedinstven medicinski kompleks koji se bavi dijagnostificiranjem, prevencijom, lečenjem i rehabilitacijom ovih oboljenja. Tim od preko 50 lekara, od kojih su 44 specijalisti i subspecijalisti brine o pacijentima primenjujući najsavremenija medicinska dostignuća u svim aspektima.

Objekti u okviru bolnice poseduju modernu opremu i koncipirani su tako da pokrivaju sve segmente neophodne medicinske nege:
od kabineta za ultrazvučnu dijagnostiku i endoskopiju do kabineta refleksoterapije i akupunkture i termomineralnog kupatila.

Indikacije za lečenje u objektima Specijalne bolnice su mnogostruke, i sve pogadjaju savremenog čoveka. Navešćemo samo neke od njih: šećerna bolest, čir želuca i dvanaestopalačnog creva, neinfektivna oboljenja tankog i debelog creva, infekcija bubrežne karlice, mokraćne bešike i puteva, sterilitet, hronična ginekološka oboljenja, bolesti žučne kese i žučnih puteva, oboljenja pankreasa i drugo.

Lečenje u ovoj Bolnici podrazumeva i pravilnu ishranu pod kontrolom dijetoterapeuta i fizikalnu terapiju.

Osim standardnih, postoje i posebni programi u lečenju, kao što su program Linea, koji podrazumeva lečenje preterane gojaznosti pod kontrolom endokrinologa, program Brza dijagnostika, koji pacijentu nudi temelnju proveru zdravstvenog stanja za pet dana, kao i Škola za dijabetes, koja se bavi edukacijom pacijenata i članova porodice. Bolnica takodje pruža usluge Akva centra i Velnes centra.

Kolektiv Bolnice tesno saradjuje sa Medicinskim fakultetom u Beogradu, čija je naučna i nastavna baza.

Izuzetno bogato kulturno-istorijsko nasledje Vrnjačke Banje predstavlja pogodnu osnovu za odvijanje raznovrsnih kulturnih manifestacija tokom cele godine. Pošto predstavlja kulturno središte regiona, Vrnjačka Banja raspolaže svim neophodnim kulturnim objektima.
Tu pre svega mislimo na Kulturni centar, koji obuhvata bioskopsko-pozorišnu dvoranu, Zamak kulture sa galerijskim i muzejskim prostorom i Amfiteatar sa 1500 sedišta.

Navešćemo neke od značajnih kulturnih manifestacija koje obogaćuju kulturni život Vrnjačke Banje:

• Medjunarodni festival klasične muzike, u okviru koga se osim koncerata odvijaju i pedagoški programi – kursevi violine i kamerne muzike
• Festival likovnog stvaralaštva, koji predstavlja čitav niz izložbi i rasprava iz oblasti likovne umetnosti
• Književno leto, sa bogatim programom promocija knjiga, tribina i
  predstavljanja renomiranih književnih stvaralaca
• Festival filmskog scenarija, koji se tradicionalno već 30 godina održava u
  avgustu na Letnjoj pozornici, i u okviru koga se održava izuzetno kvalitetan Simpozijum o filmskom scenariju.

Jedan od simbola Vrnjačke Banje i nezaobilazno mesto svake turističke posete ovom gradu jeste čuveni Zamak Belimarković, nekadašnji letnjikovac generala Jovana Belimarkovića, kraljevog namesnika. Sagradjen je u samom gradu, na padini iznad toplog izvora, u periodu izmedju 1888-1894. godine. Elegancija čistih linija Zamka imala je uzore u dvorcima severne Italije tog doba.
Drzava i lokalna vlast pokazali su veliki sluh za kulturne potrebe grada, kada su 1968. otkupili ovu dragocenu gradjevinu od naslednika porodice Belimarković.
Zamak je proglašen kulturnim dobrom od izuzetnog značaja za Srbiju i danas je u njemu smešten Zavičajni muzej sa vrednom arheološkom, etnografskom, istorijskom, prirodnjačkom i umetničkom zbirkom.
Muzej ima stalnu postavku sačinjenu od tri izložbe.
Prva se odnosi na tragove najstarijeg naseljavanja na vrnjačkoj teritoriji iz perioda mladjeg kamenog doba, i njen naziv je Ladjarište – praistorija Vrnjaca.
Druga izložba, pod nazivom Etnografsko nasledje Vrnjačke Banje, kroz niz upotrebnih predmeta iz druge polovine 19. i prve polovine 20.veka prikazuje običaje i način života ljudi tog kraja.
Treća izložbena postavka je Spomen soba djenerala Belimarkovića, u kojoj je nameštaj i deo ličnih stvari ovog uglednog i uticajnog čoveka koji je izuzetno doprineo razvoju grada. Poznat kao veliki bibliofil, general je ostavio u nasledje i vrednu zbirku retkih i starih knjiga, kao i novina koje su izlazile u njegovo doba.

Na kulturnoj mapi grada, značajno mesto zauzima i Hram rodjenja presvete Bogorodice, koji je 1834. godine podigao protojerej Hadži Jeftimije Popović. Hram je posvećen rodjenju presvete Bogorodice, a taj veličanstven dogadjaj prikazan je na mozaiku iznad ulaznih vrata Hrama.
Prota Jeftimije, koji je punih 47 godina služio u Hramu, tu je i sahranjen, a na južnoj strani postavljena je spomen-ploča posvećena srpskim ratnicima-Soluncima koji su stradali braneći veru i otadžbinu. Izuzetno lep ikonostas crkvi priložio je 1875.godine poznati trgovac iz Beograda Jovan Kujundžić.

U okolini Vrnjačke Banje nalaze se značajni kulturno-istorijski spomenici i srednjevekovni centri duhovnosti srpskog naroda, a za zaintresovane turiste organizuju se izleti i obilasci ovih mesta.

Tako je manastir Žiča na 32km od Banje, Ljubostinja na 16km, a do Studenice treba putovati 80km. Crkva Lazarica takodje se nalazi u ovoj regiji, 38km od Vrnjačke Banje.

Moderni svetski banjski standardi podrazumevaju da gostima bude ponudjen sveobuhvatni program boravka, koji osim terapije i lečenja uključuje i odgovarajuću ishranu, kulturni program, obilaske okoline, ali i mogućnost bavljenja raznovrsnim sportovima.

U tom pogledu, gostima je na raspolaganju mnoštvo mogućnosti:

sportski tereni u Banji predvidjeni su za bavljenje košarkom, odbojkom, fudbalom, atletikom, tenisom i drugim popularnim sportovima.

Tu je i olimpijski bazen za ljubitelje plivanja i vaterpola.

Sportski ribolovci mogu da se bave svojom omiljenom aktivnošću u okolini Banje, na Zapadnoj Moravi, koja je izuzetno bogata ribom.

Na planini Goč, 11km od grada, nalazi se uredjena ski staza, kao i lovište sa organizovanim lovnim turama.

Na području Vrnjačke Banje nalazi se sedam izvora mineralnih voda, koje zadovoljavaju naučno prihvaćene standarde. Oni podrazumevaju da ove vode imaju na izvorištu preko 1gr po litru čvrste materije, biološki aktivne mikroelemente i slobodne rastvorljive gasove. Ove vode imaju i odredjenu temperaturu i radioaktivnost, što im omogućava da se koriste u lečenju i terapiji ljudi.

Poznati izvori mineralnih voda u Banji su:

• Topli mineralni izvor, koji se nalazi u banjskom jezgru,
• Snežnik, koji je u zoni Vrnjačke reke,
• Slatina u zoni Lipovačke reke, izvor Jezero u banjskom parku,
• Beli izvor kod Lipovačke reke,
• izvor Borjak, koji se nalazi na 700m od Snežnika, i
• Vrnjačko vrelo.

Voda sa prva četiri pomenuta izvora se koriste za balneoterapiju, dok se voda sa dva izvora flašira i pije.
To su vode Vrnjačko vrelo i Voda Vrnjci, koja se dobija sa izvora Topla voda. Ove mineralne vode bogate su, izmedju ostalog, ugljenom kiselinom, natrijumom i litrijumom, i potiču iz toplih (36 stepeni C) i hladnih (16 stepeni C) izvora.
Blagotvorno deluju na ljudski organizam uopšte, a naročito su efikasne u lečenju pojedinih oboljenja.

Osim po izvorištima mineralne vode, lečilištima i kulturno-istorijskim spomenicima, Vrnjačka Banja je nadaleko poznata po svojim parkovima, koji su urbanističkim projektima utemeljeni još u drugoj polovini 19. veka.
Na njihovom utemeljenju i kasnije proširivanju i razvoju radili su poznati evropski i srpski urbanisti, botaničari i baštovani tog doba, ugledajući se na poznate parkove u Beču i Parizu, ali i razvijajući osobeni banjski stil.

Na svim razglednicama i turističkim vodičima iz Banje nezaobilazna je fotografija velike cvetne rundele u baroknom stilu, koja se nalazi ispred Termomineralnog kupatila. Osim lokalne flore, u parkovima se uzgajaju cveće i biljke iz raznih delova sveta, uključujući i retke i egzotične vrste koje zahtevaju posebnu brigu.

U Centralnom parku, u prelepoj kombinaciji oblika i boja, niskog i visokog rastinja, biljke su u prostoru ukomponovane sa vrednim skulpturama domaćih i stranih autora, čineći jedinstven prirodno-umetnički ambijent.
U centralnoj gradskoj zoni Banje nalazi se čuveno brdo, sa starim vilama tradicionalnog stila, crkvom, amfiteatrom, česmom i starim kamenim stepenicama.

Ovo kulturno-istorijsko nasledje, u kome se odvija bogat kulturni program, dopunjeno je prirodnim lepotama u vidu stoletnog drveća, ukrasnog cveća i oblikovanog šiblja.

Istorija Vrnjačke Banje

Blagotvornost tretmana lekovitim vodama bila je poznata narodima u drevnim svetskim civilizacijama.
Vrste ritualnog kupanja u cilju fizičkog i duhovnog pročišćenja praktikovali su još stari Persijanci i Egipćani, a verovanje u lekovito i pročišćavajuće dejstvo vode bilo je prisutno u vreme starih Grka i Rimljana.

Na našim prostorima, smatra se da su vrnjačke mineralne vode u lekovite svrhe prvi koristili keltski narodi. Materijalni tragovi o korišćenju vrnjačke vode za piće i kupanje sežu u doba prisustva Rimljana na Balkanu, na prelasku u novu eru. Naime, 1924. godine, prilikom kaptaže tople vrnjačke mineralne vode, na dubini od 2,4o metara, pronadjen je Rimski izvor – Fons Romanus, i u njegovoj okolini veliki broj novčića iz doba rimske imperije.

Osim izvora, na tom mestu pronadjeni su ostaci nekadašnjeg bazena za kupanje, prsten, ključ i oko 80 novčića iz 4.veka, koji potvrdjuju tezu da su stari Rimljani znali za balneoterapiju.
Pretpostavlja se da su i Sloveni, koji su se u medjuvremenu doselili na ove prostore, koristili lekovite vrnjačke vode. O samom nastanku Vrnjačke Banje nisu sačuvani pisani dokumenti, kao što je nemoguće kontinuirano pratiti tok razvoja grada. Sadašnje ime Banja je dobila po selu Vrnjci, u čijem ataru su otkriveni mineralni izvori. Ne postoje pisani ni materijalni tragovi o tome da li je Turcima u srednjem veku bila poznata lekovitost ovih voda, ali se veruje da su je i oni koristili u lekovite svrhe.

U želji da ispita mineralne izvore u Srbiji, knjaz Miloš je početkom 19.veka pozvao saksonskog geologa, barona Herdera, upravnika saksonskih rudnika, koji je u to vreme smatran za velikog stručnjaka u svom domenu. On je ispitao i vrnjački izvor, ocenivši visokom ocenom kvalitet njegovih voda i uporedivši ih sa vodama čuvenih Karlovih Vari. Posle toga, žitelji okolnih sela počeli su da koriste ovu vodu za lečenje.

Temelj banje u Vrnjcima u savremenom smislu te reči postavljen je 1868. godine, kada su ugledni ljudi iz tog kraja, na čelu sa okružnim načelnikom Pavlom Mutavdžićem, formirali Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo-vruće vode u Vrnjcima. Cilj formiranja Društva bila je briga o uredjenju i korišćenju mineralnih izvora.
Odmah potom pristupilo se kaptaži dva izvora mineralne vode i izgradnji kupatila i ostalih banjskih objekata. 1869/70 godina predstavlja prvu pravu banjsku sezonu i otvara perspektivu razvoja banje u moderno lečilište. Tome je pogodovala i činjenica da je osamdesetih godina 19.veka banja u Vrnjcima prešla u nadležnost države. Hronika jednog mesta istovremeno je i hronika njenih stanovnika.

U to vreme je visoki državni činovnik, general Jovan Belmarković, u banji sagradio svoju čuvenu vilu, i time utemeljio novu tendenciju srpskog gradjanskog sloja da tu gradi vile, kuće i pansione. Uporedo sa tim, počeli su da niču i prvi pravi ugostiteljski objekti, od kojih je najpoznatija Narodna gostionica Koste Petrovića-Rakice, otvorena 1885.godine.

Tih godina udaren je i temelj modernog urbanizma u Vrnjačkoj Banji, tako što je načinjen prvi regulacioni plan i uredjena centralna banjska zona.
Svoj procvat u tom periodu Banja je dozivela u godinama pred balkanske ratove, kada je izgradnjom pruge Stalać-Požega postala povezana sa ostalim većim srpskim gradovima. U to vreme postojao je veliki broj pansiona, gradski bioskop i ordinacije nekoliko lekara koji su studije medicine završili na prestižnim evropskim univerzitetima. Naredbom vlasti, 1906. godine porušene su sve preostale straćare u mestu i sagradjene su nove kuće i banjski objekti.

Ratna golgota u Srbiji u periodu 1912-1918.godine uticala je na stagnaciju u razvoju Banje. Tokom Prvog svetskog rata u njoj je bilo smešteno nekoliko savezničkih bolnica. Krajem tridesetih godina 20.veka, Banja ponovo doživljava procvat. U tom periodu uradjeni su neki od kapitalnih projekata: kaptaža toplog mineralnog izvora 1924/25.godine, izgradnja sanatorijuma i modernih vila, otvaranje modernog kupatila, regulacija Vrnjačke reke, izgradnja mreže puteva, uredjenje parkova, kao i postavljanje modernog vodovoda i kanalizacije.
U procvatu je zanatstvo i trgovina, pa su tako prema popisu iz 1933.godine u Banji postojale 133 zanatske i trgovačke radnje. Novi gradjanski sloj organizovao je bogat kulturni i društveni život, koji je podrazumevao balove, sedeljke, koncerte i izložbe.
Uvodjenje Zakona o banjama donosi strogu kategorizaciju pansiona i vila, kojih je bilo 257 u vreme popisa iz 1935.godine. Te godine Vrnjačka Banja je bila rekorder u ondašnjoj Jugoslaviji po broju turista, kojih je bilo preko 28 000.

Neposredno posle Drugog svetskog rata, u Banji je opao nivo usluga. To više nije bilo prestižno mondensko mesto, jer su većinu gostiju činili pacijenti koji su došli na lečenje o trošku države. Narednih decenija Vrnjačka Banja polako vraća nekadašnji nivo i prestiž, grade se novi objekti, organizuju se kulturni dogadjaji i svečanosti i konstantno se povećava broj posetilaca.

Danas u Srbiji na mapi ne samo medicinskog turizma, već i rekreativnog turizma uopšte, Vrnjačka Banja s pravom zauzima najistaknutije i najznačajnije mesto.